Một mắt xích yếu có thể làm đứt cả hàng rào an toàn

Kiểm soát nhiễm khuẩn không phải là nhiệm vụ của riêng khoa kiểm soát nhiễm khuẩn. Một ca chăm sóc người bệnh đi qua nhiều bàn tay, nhiều bề mặt, nhiều dụng cụ và nhiều thao tác. Nếu vệ sinh tay không đúng, dụng cụ chưa được khử khuẩn phù hợp, chất thải phân loại sai hoặc phương tiện phòng hộ được sử dụng không chuẩn, nguy cơ lây truyền có thể xuất hiện.

Luật Khám bệnh, chữa bệnh và các thông tư liên quan đã đặt kiểm soát nhiễm khuẩn thành yêu cầu bắt buộc trong quản lý chất lượng cơ sở y tế. Thông tư 16/2018/TT-BYT hướng dẫn hoạt động kiểm soát nhiễm khuẩn trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, còn yêu cầu đào tạo liên tục giúp nhân viên y tế duy trì năng lực hành nghề. Dù vậy, thách thức ở nhiều đơn vị vẫn là biến quy định thành thao tác hằng ngày.

Chương trình phòng và kiểm soát nhiễm khuẩn của Viện Nghiên cứu, Đào tạo Nhân lực Y tế và Thực phẩm hướng tới cán bộ, viên chức y tế, bác sĩ, điều dưỡng, hộ sinh, kỹ thuật viên và những người có nhu cầu đào tạo trong lĩnh vực này. Khóa học 40 tiết kết hợp lý thuyết và thực hành lâm sàng để học viên hiểu nguyên tắc và biết làm đúng trong môi trường thực tế.

Từ kiến thức nền đến phòng ngừa chuẩn

Phần đại cương giúp học viên hiểu nhiễm khuẩn bệnh viện là gì, vì sao xuất hiện và những yếu tố nào làm tăng nguy cơ. Không thể kiểm soát thứ mình không nhìn thấy. Khi hiểu đường lây, nguồn lây, vật chủ cảm thụ và vai trò của môi trường chăm sóc, nhân viên y tế sẽ có lý do chuyên môn để tuân thủ quy trình.

Các nội dung về nhiễm khuẩn bệnh viện thường gặp và tiêu chuẩn chẩn đoán giúp người học kết nối thực hành với hậu quả lâm sàng. Nhiễm khuẩn vết mổ, viêm phổi bệnh viện, nhiễm khuẩn tiết niệu liên quan chăm sóc hoặc nhiễm khuẩn huyết đều không chỉ là thuật ngữ. Đó là những biến cố có thể giảm bằng quy trình đúng và giám sát bền bỉ.

Trọng tâm của khóa học là các biện pháp phòng ngừa chuẩn và phòng ngừa bổ sung. Vệ sinh tay, sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân, an toàn tiêm truyền, xử lý đồ vải, vệ sinh môi trường và quản lý phơi nhiễm nghề nghiệp đều cần được thực hiện nhất quán. Trong kiểm soát nhiễm khuẩn, biết đúng nhưng làm không đều vẫn là chưa đủ.

Khử khuẩn, tiệt khuẩn và quản lý chất thải y tế

Khử khuẩn và tiệt khuẩn dụng cụ là một phần dễ bị đánh giá thấp nếu chỉ nhìn bằng mắt thường. Một dụng cụ trông sạch chưa chắc đã an toàn. Người học cần phân biệt các mức độ xử lý, hiểu nguyên tắc làm sạch trước khử khuẩn, lựa chọn phương pháp phù hợp và kiểm soát quy trình từ tiếp nhận dụng cụ đến lưu trữ sau tiệt khuẩn.

Quản lý chất thải y tế cũng là nội dung có ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn trong cơ sở khám chữa bệnh. Phân loại sai ngay từ nguồn làm tăng nguy cơ phơi nhiễm, gây lẫn chất thải nguy hại với chất thải thông thường và tạo thêm gánh nặng xử lý. Khi nhân viên y tế hiểu đúng màu sắc, bao bì, điểm thu gom và cách vận chuyển nội bộ, rủi ro được giảm từ bước đầu.

Phần thực hành của chương trình tập trung vào những kỹ năng có thể quan sát: vệ sinh tay, sử dụng phương tiện phòng hộ, phân loại rác, tiêm an toàn, xử lý phơi nhiễm kim tiêm, khử khuẩn dụng cụ và xử lý đồ vải. Các chỉ tiêu này giúp việc đánh giá không mơ hồ. Học viên phải làm được, không chỉ trả lời được.

Văn hóa tuân thủ bắt đầu từ đào tạo có phản hồi

Một khóa kiểm soát nhiễm khuẩn hiệu quả cần tạo ra thay đổi hành vi. Giảng viên có kinh nghiệm trong y học dự phòng hoặc chuyên khoa kiểm soát nhiễm khuẩn giúp học viên hiểu vì sao một bước nhỏ không được bỏ qua. Thực hành trong bối cảnh buồng bệnh giúp người học gặp những khó khăn thật: thiếu thời gian, không gian chật, người bệnh đông, dụng cụ nhiều và thao tác nối tiếp.

Điều kiện hoàn thành chương trình, bao gồm tham dự lý thuyết, thực hành đầy đủ và hoàn thành các chỉ tiêu lâm sàng, làm cho chứng chỉ CME gắn với năng lực thực hiện. Đây là điểm quan trọng vì kiểm soát nhiễm khuẩn không thể chỉ được học bằng nghe giảng. Nó cần lặp lại, được quan sát và được sửa lỗi.

Khi mỗi nhân viên y tế hiểu vai trò của mình trong hàng rào an toàn, cơ sở y tế có cơ hội giảm biến cố, bảo vệ người bệnh và bảo vệ chính nhân viên. Một quy trình vô khuẩn nghiêm túc không chỉ phản ánh kỹ thuật, mà còn phản ánh đạo đức nghề nghiệp. Đó là cam kết rằng mọi thao tác chăm sóc đều được thực hiện với sự tôn trọng cao nhất đối với sự an toàn của người bệnh.

Chương trình vì thế không chỉ truyền đạt kiến thức kiểm soát nhiễm khuẩn, mà góp phần xây dựng văn hóa tuân thủ. Khi văn hóa ấy đủ mạnh, những việc đúng sẽ được làm ngay cả khi không có người giám sát đứng bên cạnh.

Giám sát thường xuyên tạo nên thay đổi bền vững

Sau đào tạo, thách thức lớn nhất là duy trì tuân thủ trong nhịp làm việc bận rộn của cơ sở y tế. Nhân viên có thể hiểu đúng quy trình khi ở lớp học, nhưng khi quay lại buồng bệnh đông, ca trực kéo dài và áp lực xử trí nhiều việc cùng lúc, những bước nhỏ dễ bị rút gọn. Vì vậy, kiểm soát nhiễm khuẩn cần hệ thống giám sát và phản hồi thường xuyên.

Giám sát không nên được hiểu như tìm lỗi để phê bình. Mục tiêu là phát hiện điểm yếu trong quy trình và hỗ trợ nhân viên làm đúng dễ hơn. Nếu tỷ lệ vệ sinh tay thấp, câu hỏi không chỉ là ai chưa làm, mà còn là dung dịch sát khuẩn có đặt đúng vị trí không, quy trình có gây bất tiện không và nhân viên có hiểu thời điểm cần vệ sinh tay không.

Các chỉ số như tuân thủ vệ sinh tay, phân loại chất thải đúng, sử dụng phương tiện phòng hộ, tỷ lệ phơi nhiễm vật sắc nhọn và kết quả kiểm tra khử khuẩn có thể giúp đơn vị nhìn thấy xu hướng. Dữ liệu này càng có giá trị khi được phản hồi lại cho khoa phòng bằng ngôn ngữ dễ hiểu và gắn với cải tiến cụ thể.

Vai trò của lãnh đạo khoa phòng cũng rất quan trọng. Nếu người quản lý xem kiểm soát nhiễm khuẩn là việc riêng của bộ phận chuyên trách, nhân viên khó duy trì thói quen. Ngược lại, khi trưởng khoa, điều dưỡng trưởng và nhóm kiểm soát nhiễm khuẩn cùng nhắc chuẩn, cùng làm mẫu và cùng xử lý lỗ hổng, văn hóa tuân thủ sẽ mạnh hơn.

Đào tạo cũng cần được lặp lại cho nhân viên mới, nhân viên luân chuyển và các nhóm có nguy cơ cao. Mỗi cơ sở y tế đều thay đổi theo thời gian: nhân sự mới, kỹ thuật mới, mô hình bệnh mới và nguy cơ dịch bệnh mới. Một chương trình đào tạo tốt tạo nền ban đầu, nhưng cập nhật định kỳ mới giữ cho năng lực không bị mai một.

Đối với người bệnh, họ hiếm khi nhìn thấy toàn bộ hệ thống kiểm soát nhiễm khuẩn phía sau. Nhưng họ cảm nhận được sự chuyên nghiệp qua môi trường sạch, thao tác chuẩn và thái độ nghiêm túc của nhân viên. Sự an toàn ấy là kết quả của hàng nghìn hành động nhỏ được thực hiện đúng mỗi ngày.

Vì vậy, giá trị sâu nhất của chương trình không chỉ là cấp chứng nhận đào tạo liên tục. Giá trị ấy nằm ở khả năng giúp cơ sở y tế xây dựng thói quen phòng ngừa, giảm biến cố có thể tránh và bảo vệ cả người bệnh lẫn đội ngũ chăm sóc.

Đưa kiểm soát nhiễm khuẩn vào từng điểm chạm chăm sóc

Một hệ thống kiểm soát nhiễm khuẩn tốt không chỉ nằm ở phòng khử khuẩn hay thùng rác đúng màu. Nó có mặt trong từng điểm chạm chăm sóc: lúc tiếp nhận người bệnh, lấy mẫu, thay băng, đặt đường truyền, vận chuyển người bệnh, vệ sinh buồng bệnh và xử lý dụng cụ sau sử dụng. Mỗi điểm chạm đều có nguy cơ và biện pháp phòng ngừa tương ứng.

Sau khóa học, cơ sở có thể rà lại các quy trình thường ngày bằng câu hỏi rất thực tế: bước nào có tiếp xúc với máu, dịch tiết hoặc bề mặt nguy cơ; bước nào cần phương tiện phòng hộ; bước nào cần vệ sinh tay; bước nào cần ghi nhận hoặc báo cáo. Cách rà soát này giúp kiến thức đào tạo đi vào công việc thật.

Khi kiểm soát nhiễm khuẩn được tích hợp vào quy trình chăm sóc, nhân viên không còn xem đó là việc phát sinh thêm. Nó trở thành một phần tự nhiên của thao tác chuyên môn, giống như kiểm tra đúng người bệnh, đúng thuốc hay đúng chỉ định trước khi thực hiện can thiệp.